Cách đây khoảng 5 năm, vào một buổi chiều sau khi tan học, thằng bạn học cùng bàn – một người si mê với cái đẹp và thời trang – đã gửi cho tôi link xem một bộ phim tài liệu có tên là The True Cost. Trước giờ, thể loại này không phải là thể loại phim yêu thích của tôi bởi nó khá khô khan còn tôi thì thích những tình tiết gay cấn, theo một cốt truyện hơn. Thế nhưng, dành 1 tiếng 30 phút cho những thước phim thật và lôi cuốn không kém gì phim hành động, xúc động không kém gì một bộ phim nghệ thuật thật sự không uổng phí. Tận ngày hôm nay, cảm xúc ngỡ ngàng, thất vọng hay thậm chí tức giận và bất lực mà The True Cost mang lại vẫn in rõ dấu trong tâm trí tôi.

Lần đầu tiên được công chiếu vào giữa năm 2015, The True Cost đã tạo nên tiếng vang cho riêng mình và khơi dậy một làn sóng bức xúc ở những người xem về các mặt trái của ngành thời trang. Phim diễn biến theo nhiều bài phỏng vấn các nhà hoạt động vì môi trường, chủ các nhà máy hay cửa hàng quần áo, vải vóc, và những người có liên quan đến các công ty thời trang nhanh hoặc quảng bá xu hướng thời trang này. Kèm theo đó là các thước phim thật về những cơ sở làm việc tồi tàn, không đủ điều của các công nhân, về đời sống của người dân quanh các khu xử lý rác thải may mặc, ghi lại những hậu quả đau lòng về bệnh tật, gánh nặng tài chính, nghèo đói trên gương mặt của những con người nơi ấy.

Credit: hi-mylife

Andrew Morgan – đạo diễn của bộ phim – đã kèm theo các số liệu thực tiễn nhằm làm bộ phim thêm phần đáng tin cậy. Có thể kể đến như:

Với mục đích tạo xu hướng theo mùa để tăng sản lượng hàng bán, các thương hiệu thời trang nhanh đều muốn triệt để giảm mức giá thành sản xuất. Để đạt được mục đích này, họ ưu tiên chọn nhân công tại các nước đang phát triển, buộc các nhà máy sản xuất cạnh tranh nhau về giá, một mặt ký hợp đồng hợp tác với mức giá rẻ mạt, mặt khác giảm tiền công của công nhân khi làm việc trong điều kiện dưới tiêu chuẩn. 

Những hình ảnh đáng sợ của các tòa nhà xập xệ chứa hàng trăm, ngàn nhân công, hình ảnh họ phải chen chúc trên những chiếc xe thồ đến không có chỗ ngồi để được đi làm và trả lương.  Cảnh họ lay lắt sống để tìm kế sinh nhai mãi không đủ sống. Cảnh đất đai và nguồn nước bị ô nhiễm trầm trọng do nước thải và hóa chất. Cảnh bệnh tật mà người dân nơi môi trường bị ảnh hưởng. Cảnh người công nhân bị đàn áp vì biểu tình đòi tăng lương căn bản…

Credit: hi-mylife

Cô gái 23 tuổi làm việc trong một xí nghiệp may tại Bangladesh chia sẻ trong nghẹn ngào:

“Cuộc chiến của công nhân Bangladesh không có giới hạn. Mỗi ngày thức dậy vào sáng sớm, chúng tôi đi đến nhà máy và làm việc chăm chỉ cả ngày. Chúng tôi làm ra những bộ quần áo một cách chăm chỉ – đó là những gì mọi người mặc. Mọi người không biết chúng tôi tạo ra quần áo khó khăn như thế nào. Họ chỉ mua rồi mặc nó.

Tôi nghĩ rằng những bộ quần áo này được sản xuất bằng máu của chúng tôi. Nhiều công nhân dệt may chết vì những vụ tai nạn khác nhau. Khoảng 1 năm trước, có một vụ nổ ở Rana Plaza. Nhiều công nhân đã chết. Đó là nỗi đau của chúng tôi. Tôi không muốn ai mặc cái gì được tạo ra bằng máu của chúng tôi.”

Thế nhưng, xu hướng thay đổi liên tục của thời trang nhanh luôn kích thích người tiêu dùng bỏ tiền ra và trao đổi những mặt hàng chưa chắc đã cần thiết đối với họ. Các mẫu quần áo được thay đổi xoành xoạch theo mùa, theo quý, những mẫu mã mới liên tục ra đời với các chiến dịch quảng cáo tiền tỷ che mắt người tiêu dùng và buộc họ phải chi trả để mua lấy mua để tất cả những gì có thể. Để rồi những món quần áo ấy chất đống trong tủ, chỉ được dùng từ 1-2 lần và lại bị thay thế bởi các item khác hợp thời trang hơn. Hậu quả là, đã có 17 triệu tấn vải bị thải ra ngoài môi trường (năm 2018).

Credit: hi-mylife

Bên cạnh các hậu quả nghiêm trọng ấy, Andrew còn lên án ngành quảng cáo với khả năng thao túng người tiêu dùng của nó. Với mục đích tiếp thị càng nhiều khách hàng càng tốt, nhiều quảng cáo đã chỉ nhắm vào mục tiêu của công ty mà quên mất những tác hại có thể đi kèm sau mỗi lần mua bán thời trang nhanh. Black Friday, Sale 50%, … đều là những mánh khóe thúc đẩy sản lượng mua, kích thích người tiêu dùng “ôm” về hàng tá những sản phẩm được bán ở mức giá không đủ để trả lương cho những nhân công đã làm ra chúng. 

Kết thúc hơn 1 tiếng xem phim, trong tôi đọng lại những cảm xúc tiêu cực là phần nhiều. Tôi cảm thấy quá thất vọng và ngỡ ngàng vì chính mình cũng là một nạn nhân của các chiêu trò tiếp thị ấy. Tôi tức giận trước những bất công, những gánh nặng mà họ – những lao động nghèo tại các nước như Ấn Độ hay Bangladesh – phải gánh chịu để có đủ tài chính mà trang trải cho gia đình mình. Tôi bất lực khi thấy guồng quay kinh tế quá to lớn và quyền lực để bất kì ai có thể sẵn sàng đi ngược lại nó. 

Nhưng tôi không vô vọng. Tôi biết có những giải pháp chính mình có thể thực hiện và cả bạn cũng thế. Tôi biết dù ít dù nhiều, khi có giải pháp, chúng ta sẽ tạo nên thay đổi.

The True Cost tuy không phải là một bộ phim nghìn tỷ với những góc quay ấn tượng nhưng nó đáng để bạn thưởng thức. Không chỉ để biết thêm về ngành thời trang đã trở thành thiết yêu trong đời sống mà còn để hành động đúng đắn cho tương lai của bạn và các thế hệ sau này.

Tham khảo từ: hi-mylife, Wikipedia