Qua nhiều thời kỳ và ở khắp mọi nơi trên thế giới, con người đã tìm kiếm ý nghĩa của đời sống từ những nhân chứng cổ đại hùng vĩ – cây cối, tôn vinh những phẩm chất siêu việt của chúng theo nhiều cách khác nhau. Kết nối giữa chúng ta với cội nguồn cổ xưa ấy đã bắt nguồn từ khi nào và hình thành ra sao? Câu trả lời có rất nhiều, nhưng bài viết này chỉ tóm gọn một vài ví dụ – được chọn lọc từ kinh nghiệm của chính tôi và của những người khác, bao gồm cả nghiên cứu của Tiến sĩ Nalini Nadkarni, được viết trong cuốn sách “Between Earth and Sky: Our Intimate Connections to Trees” – về cách cây cối đáp ứng nhu cầu của chúng ta ở mọi cấp độ trải nghiệm của con người.

Mối liên hệ chặt chẽ của chúng ta với cây cối có thể một phần dựa trên thực tế rằng cây cối và con người có những đặc điểm vật lý rất giống nhau. Chúng ta đứng thẳng, có tóc trên đầu tựa như lá cây và các chi bắt nguồn từ một cơ thể ở giữa. Mô hình của các nhánh hình ống (như phế quản) trong phổi của chúng ta tương tự như hệ thống rễ của cây.

Ở cấp độ vật lý, cây cối cung cấp oxy, thực phẩm và phục vụ các nhu cầu vật chất khác, chẳng hạn như giấy để sản xuất sách vở và vật liệu xây dựng để làm nhà.

Cây cối còn là chỗ dựa an toàn để con người tìm nơi trú ẩn, che chắn gió mưa và cho ta cảm giác về sự bám rễ (rootedness). Con người có niềm yêu thích mãnh liệt dành cho những phong cảnh có nhiều cây cối. Trong thị trường bất động sản, cây cối làm tăng giá trị tài sản của ngôi nhà từ 4 đến 15%. Các trung tâm thương mại có nhiều cây xanh có xu hướng thu hút nhiều khách hàng hơn, khiến họ mua sắm trong thời gian dài và chi tiêu nhiều hơn đến 12% .

Cây cối cũng đóng vai trò quan trọng phục vụ mục đích vui chơi và giải trí. Con người sử dụng cây để chế tạo nhạc cụ và đóng thuyền. Khi đi dã ngoại, chúng ta luôn chọn những địa điểm có nhiều cây như công viên cây xanh hay rừng, thích thú với cảnh quan mát mẻ và dịu mắt của những nơi ấy.

Ở cấp độ tinh thần, cây cối giúp chúng ta nhận thức rõ hơn về mối liên hệ của con người với vũ trụ vĩ đại. Trong thần thoại, cây cối đôi khi được miêu tả là nơi ở của những linh hồn trong thiên nhiên. Ta thậm chí còn có một từ đặc biệt – dendrolatry – để chỉ cách con người tôn thờ cây cối. Tiến sĩ Nadkarni cho rằng cây cối kết nối chúng ta với phần “Chánh Niệm” (Mindfulness) trong linh hồn, nơi ta trở nên hòa hợp và nhân từ hơn với cuộc sống này. Có lẽ đây là lý do vì sao các khu rừng thiêng đã trở thành một phần quan trọng của các nền văn hóa khác nhau trên

thế giới. Ví dụ như, rừng cây tuyết tùng ở Lebanon, rừng cây gỗ đỏ dọc theo bờ biển Thái Bình Dương của Bắc Mỹ, rừng Shaman ở nam Peru và Vườn Gethsemane của Israel. Ở Nhật Bản, một lượng lớn các khu rừng của Thần đạo (Shinto) và Phật giáo được phong là các địa điểm tự nhiên linh thiêng, trong khi đó người dân ở nhiều nơi khác trên thế giới với các tôn giáo khác nhau đã lập nên các khu rừng làm tu viện.

Thuở sơ khai, người Hy Lạp, Ba Tư và các dân tộc cổ đại khác trên thế giới đã sử dụng hình ảnh Cây Thế giới (The World Tree) – với rễ quấn quanh Trái đất và các nhánh vươn đến những thiên đàng – để tượng trưng cho tiềm năng phát triển của con người từ cõi vật chất đến những ranh giới cao hơn của tinh thần.

Chúng ta cũng tìm đến cây để được chữa lành – không chỉ về mặt thể chất mà còn về mặt tinh thần, để tìm kiếm sự bình yên và niềm an ủi. Do đó, ta thường thấy rất nhiều cây trong các khu vườn trị liệu hoặc nghĩa trang và nay đã hiểu lý do vì sao một số người lại yêu cầu chôn tro của họ dưới chân cây hoặc rải trong khu rừng yêu thích.

Rừng và cây cối đã truyền cảm hứng cho nhiều tác phẩm văn học, nghệ thuật và thậm chí, kiến trúc.

Trong văn học, Thoreau đã viết về tinh thần sống của cái cây và nhận định về tính nên thơ của loài cây. Nhà thơ Joyce Kilmer lại cho rằng ông ấy sẽkhông bao giờ thấy có bài thơ nào đẹp đẽ và tuyệt vời như một cái cây”.

Trong nghệ thuật, hình tượng cây sự sống rất phổ biến và thường sử dụng dưới nhiều hình thức khác nhau để thể hiện sự hài hòa, thống nhất, sự kết nối giữa trời và đất, quá khứ và hiện tại, cái chết và sự tái sinh. Biểu tượng này có thể có nhiều hình dạng khác nhau, nhưng luôn chứa các yếu tố cơ bản gồm rễ, thân, cành, lá, hoa hoặc quả. Trong truyền thống của người Do Thái và Cơ đốc giáo, cây sự sống thường được dùng để biểu trưng cho chu kỳ

của cuộc sống, kết thúc bằng cái chết và khởi nguồn bằng sự tái sinh. Cây sự sống của người Mexico thường diễn tả những câu chuyện tôn giáo, chẳng hạn như Adam và Eve hoặc Con tàu của Noah. Hình tượng này cũng là một biểu tượng truyền thống của người Celtic. Trong nền văn hóa này, cây sự sống thường được mô tả như một vòng tròn lớn kết nối mọi dạng sống.

Để tưởng nhớ một người thân yêu đã qua đời, một số người sẽ muốn trồng một cây ở nơi có nhiều kỷ niệm như cách để tôn vinh tình yêu của họ dành cho người đã khuất và mong muốn họ được bình an. Trong những trường hợp khác, nhiều người sẽ chọn được chôn dưới gốc cây hoặc cho tro vào bình phân hủy sinh học để từ đó cây có thể phát triển.

Trừ khi có sự dịch chuyển của con người, cây vẫn luôn bám rễ ở một nơi duy nhất trong suốt cuộc đời, giữ nguyên đặc điểm bản địa của chúng. Chúng đứng cao, vững chắc và mạnh mẽ, bắt rễ từ sâu trong đất. Chúng trở thành một phần không thể thiếu trong môi trường, là một thành viên góp phần tạo nên quần thể sinh vật đa dạng. Có lẽ không có ví dụ nào tốt hơn để chúng ta, con người, noi theo. Lắng nghe gia điệu của loài cây, ta không chỉ biết thêm về thiên nhiên xung quanh mà còn nhận thức được sự nhỏ bé của chúng ta trong cuộc sống mênh mang này.

Nguồn: American Forest