Veganism, hay Chủ nghĩa Thuần chay, đang trở nên vô cùng phổ biến ở nước ta. Những năm gần đây, rất nhiều người nổi tiếng đã chuyển sang chế độ ăn chay và đồng thời, những sản phẩm hỗ trợ cho chủ nghĩa này cũng xuất hiện ngày càng nhiều trong các cửa hàng và các trang thương mại điện tử.

Dù vậy, có lẽ bạn vẫn còn rất bỡ ngỡ với cụm từ này và chưa nắm rõ những phương thức thuần chay nào đang hiện có cũng như một người ăn chay nên và không nên ăn gì. Trong bài viết ngày hôm nay, BiNature sẽ giúp bạn giải đáp những thắc mắc còn tồn đọng ấy và đưa ra những giải pháp thiết thực giúp bạn có thể lựa chọn một hướng đi phù hợp với bản thân!

Chủ nghĩa Thuần chay là gì?

Thuật ngữ “Thuần chay” (Vegan) được đặt ra vào năm 1944 bởi một nhóm nhỏ những người ăn chay đã ly khai khỏi Hiệp hội Ăn chay Leicester tại Anh để thành lập Hiệp hội Thuần chay.

Thành viên của Hiệp hội này đã chọn không tiêu thụ sữa, trứng, hoặc bất kỳ sản phẩm nào khác có nguồn gốc từ động vật cũng như hạn chế ăn thịt, cũng như những người ăn chay bình thường (Vegetarian). Thuật ngữ “Thuần chay” (Vegan) được kết hợp từ các chữ cái đầu tiên và cuối cùng của “Ăn chay” (Vegetarian). Thuần chay hiện được định nghĩa là một cách sống cố gắng loại trừ tất cả các hình thức bạo hành và ngược đãi động vật, trong các khía cạnh đa dạng từ thực phẩm đến quần áo hoặc vì bất kỳ mục đích nào khác.

Vì sao nhiều người lại chọn Ăn chay?

Những người ăn chay, nhìn chung, đều chọn cách tránh những sản phẩm có nguồn gốc từ động vật vì những lí do sau đây:

Những người ăn chay theo chủ nghĩa đạo đức có niềm tin mạnh mẽ rằng mọi sinh vật đều có quyền sống và quyền tự do. Do đó, họ phản đối việc kết thúc cuộc sống của một sinh vật có ý thức chỉ đơn giản vì mục đích tiêu thụ thịt, uống sữa hoặc lấy da, lông – đặc biệt khi chúng ta luôn có sẵn những lựa chọn khác để thay thế cho các phương thức trên. Người ăn chay bắt nguồn từ lí do này cũng phản đối sự căng thẳng tâm lý và thể chất mà các loài động vật có thể phải chịu đựng trong quá trình canh tác hiện đại. Ví dụ, họ luôn chán ghét những dạng chuồng và lồng nhỏ nơi có nhiều gia súc cùng sinh sống và thường hiếm khi được rời khỏi đó trừ khi sinh đẻ hoặc phải đi đến lò giết mổ.

Hơn nữa, nhiều người ăn chay lên tiếng chống lại các phương thức hoạt động của ngành nông nghiệp, chẳng hạn như việc xay thịt gà con đực còn sống trong ngành công nghiệp lấy trừng hoặc ép buộc vịt và ngỗng phải ăn để có đủ nguyên liệu cung cấp cho thị trường gan ngỗng. Những người ăn chay theo chủ nghĩa đạo đức có thể thể hiện sự phản đối của họ bằng cách biểu tình để nâng cao nhận thức và lựa chọn các sản phẩm không liên quan đến ngành nông nghiệp động vật.

Một số người chọn lối sống thuần chay vì những hiệu quả tiềm ẩn đối với sức khỏe.

Ví dụ: chế độ ăn dựa trên thực vật có thể làm giảm nguy cơ mắc bệnh tim, tiểu đường loại 2, ung thư và tử vong sớm (1). Giảm lượng tiêu thụ các sản phẩm động vật cũng có thể làm giảm nguy cơ mắc bệnh Alzheimer hoặc tử vong do ung thư hoặc bệnh tim (2). Một số người cũng chọn chế độ ăn thuần chay để tránh các tác dụng phụ liên quan đến thuốc kháng sinh và hormone được sử dụng trong nông nghiệp chăn nuôi hiện đại (3). Cuối cùng, các nghiên cứu liên kết nhất quán chế độ ăn thuần chay với trọng lượng cơ thể và chỉ số khối cơ thể (BMI) thấp hơn. Một số người có thể chọn những chế độ ăn kiêng này để giảm cân (4).

Mọi người cũng có thể chọn tránh các sản phẩm động vật vì tác động tiêu cực đến môi trường của nền nông nghiệp chăn nuôi. Một báo cáo của Liên hợp quốc (LHQ) năm 2010 cho rằng các sản phẩm nông nghiệp này thường yêu cầu cần nhiều tài nguyên hơn và gây ra lượng khí thải nhà kính cao hơn so với các thực phẩm có nguồn gốc từ thực vật (1). Ví dụ, nông nghiệp chăn nuôi thải ra 65% lượng khí thải nitơ oxit toàn cầu, 35–40% lượng khí thải mêtan và 9% lượng khí thải carbon dioxide (2). Những loại khí này được coi là ba khí nhà kính chính liên quan đến biến đổi khí hậu.

Ngoài ra, quá trình chăn nuôi gia súc yêu cầu sử dụng rất nhiều nước. Ví dụ, cần 1.700–19.550 lít nước để sản xuất 0,5 kg thịt bò (3). Lượng nước này nhiều hơn tới 43 lần so với lượng cần dùng để tạo ra cùng một lượng hạt ngũ cốc như thế (4). Nông nghiệp chăn nuôi cũng có thể dẫn đến phá rừng khi nông dân khai phá và đốt rừng để lấy đất trồng trọt và nuôi gia súc. Hành động phá hủy môi trường sống này góp phần vào vấn nạn tuyệt chủng của nhiều loài động vật khác nhau (5)

Những chế độ Thuần chay
khác nhau

Các phương thức khác nhau của lối sống Thuần chay bao gồm:

Thường được sử dụng thay thế cho “chế độ ăn nhiều thực vật”, thuật ngữ này đề cập đến những người tránh các sản phẩm động vật trong chế độ ăn uống của họ nhưng vẫn tiếp tục sử dụng chúng trong các sản phẩm khác, chẳng hạn như quần áo và mỹ phẩm.

Những người này ủng hộ một chế độ ăn nhiều thực phẩm toàn phần, chẳng hạn như trái cây, rau, ngũ cốc nguyên hạt, các loại đậu, quả hạch và hạt.

Một số người phụ thuộc nhiều vào thực phẩm thuần chay đã qua chế biến, chẳng hạn như thịt thuần chay, khoai tây chiên, thức ăn đông lạnh và các món tráng miệng, như bánh quy Oreo và kem không bắt nguồn từ sữa.

Nhóm này chỉ ăn thực phẩm sống hoặc nấu chín ở nhiệt độ dưới 118 ° F (48 ° C).

Những người ăn chay theo trường phái này thường ăn trái cây, hạn chế các thực phẩm giàu chất béo, chẳng hạn như các loại hạt, bơ và dừa. Sản phẩm từ thực vật như rau củ đôi khi được ăn với một lượng nhỏ.

Các loại thực phẩm mà người ăn chay thường tránh

Người ăn chay trường tránh tất cả các loại thực phẩm có nguồn gốc động vật, bao gồm:

  •       Thịt
  •       thịt gà
  •       Cá
  •       Tôm, cua, sò, hến,…
  •       Trứng
  •       Sản phẩm bơ sữa
  •       Mật ong

Ngoài ra, những người ăn chay thường tránh những thành phần như albumin, casein, carmine, gelatin, pepsin, shellac, isinglass và whey. Thực phẩm có chứa các thành phần này bao gồm một số loại bia và rượu, ngũ cốc ăn sáng, kẹo dẻo và kẹo cao su.

Thực phẩm thường được sử dụng bởi người theo chủ nghĩa
Thuần chay

Việc tránh các sản phẩm có nguồn gốc từ động vật không buộc bạn chỉ ăn rau và đậu phụ. Trên thực tế, nhiều món ăn thông thường đã là thuần chay hoặc có thể được chế biến dễ dàng. Một số ví dụ bao gồm burritos đậu, bánh mì kẹp thịt chay, pizza cà chua, sinh tố, bánh mì sandwich và các món mì ống.

Các món ăn chế biến từ thịt thường được thay thế bởi các thành phần sau:

  •       Các loại đậu
  •       Đậu lăng
  •       Đậu hũ
  •       Mì căn
  •       Đậu tương lên men
  •       Quả hạch
  •       Các loại hạt

Bạn có thể thay thế các sản phẩm từ sữa bằng sữa thực vật, trứng bác bằng đậu phụ bác, mật ong bằng chất làm ngọt từ thực vật như mật đường hoặc xi-rô cây phong, và trứng sống bằng hạt lanh hoặc hạt chia. Ngoài ra, những người ăn chay trường có xu hướng tiêu thụ nhiều loại ngũ cốc nguyên hạt, cũng như nhiều loại trái cây và rau quả. Cuối cùng, bạn cũng có thể chọn các sản phẩm thuần chay làm sẵn, bao gồm thịt thuần chay, sữa thực vật tăng cường, pho mát thuần chay và các món tráng miệng. Tuy nhiên, những sản phẩm đã qua chế biến này có thể chứa các chất phụ gia, dầu và các thành phần nhân tạo.