Nếu bạn đã từng tham gia một lớp học làm gốm, vào khoảnh khắc bạn chạm tay và chất liệu này và dành thời gian với nó để đồng điệu tạo nên một tác phẩm, bạn hẳn đã cảm thấy một luồng năng lượng đặc biệt được truyền đến – đó là đặc tính chữa lành của đất. Tính mềm dẻo và dễ tạo hình của đất sét cũng tiềm năng sáng tạo lớn lao của nó đã thu hút nhiều nghệ sĩ, nghệ nhân và cả những người nghiệp dư trong nhiều thế kỷ qua. Từ lâu, gốm đã được ca ngợi không chỉ bởi khả năng thẩm mỹ mà còn vì những lợi ích chữa lành và thiền định trong quá trình tạo hình chất liệu này — và ngày nay, học làm gốm đã được rộng rãi áp dụng như một phương pháp trị liệu nghệ thuật hiệu quả cho các bệnh nhân tâm lý.

Nhà trị liệu tâm lý người Hong Kong Joshua K.M. Nan gần đây đã phát minh ra một nghiên cứu để đo lường tác động của liệu pháp nghệ thuật dùng đất sét (Clay Art Therapy) đối với người trưởng thành mắc chứng rối loạn trầm cảm nặng (Major Depressive Disorder). Là một thợ làm gốm, Nan đã quan sát thấy các bệnh nhân của mình thích làm việc với đất sét và nhận ra rằng “các tài liệu về trị liệu nghệ thuật đã ghi chép rất ít về tính hữu dụng của quá trình làm gốm, đặc biệt khi đã có các phương pháp nghiên cứu khoa học tiên tiến hơn”.

Năm 2016, ông thực hiện nghiên cứu cùng với Rainbow T. H. Ho, một đồng nghiệp tại Đại học Hồng Kông. Những phát hiện của họ, được công bố trên Journal of Affective Disorders vào tháng 4 năm 2017, cho thấy việc học tạo hình các đồ vật từ đất sét có thể giúp những người trưởng thành mắc chứng MDD cải thiện tâm trạng rõ rệt, thúc đẩy họ ra quyết định và tăng cường động lực sống.

Tổ chức Y tế Thế giới dự báo đến năm 2030, trầm cảm sẽ ảnh hưởng đến 350 triệu người và trở thành “nguyên nhân hàng đầu gây ra bệnh tật trên thế giới”. Tuy nhiên, những bệnh nhân trầm cảm hiện có rất ít lựa chọn để chữa trị ngoài việc dùng thuốc chống trầm cảm (có thể gây ra nhiều tác dụng phụ tiêu cực). Nan và Ho đề xuất các liệu pháp trị liệu bằng nghệ thuật (CAT) như một phương pháp điều trị thay thế mang tính khả thi cao.

Họ đưa ra giả thuyết rằng CAT có thể làm giảm bớt các yếu tố gây trầm cảm ở người bệnh trưởng thành mắc MDD và dự đoán rằng thông qua tương tác với đất sét, những người tham gia sẽ có thể cải thiện sức khỏe tổng quát, sức khỏe toàn diện của cơ thể-tâm trí-tinh thần (Body-Mind-Spirit) và khả năng nhận thức, Nan nói.

Phương pháp này được thiết kế nhằm giúp người bệnh chủ động tham gia về mặt tinh thần lẫn thể chất trong các hoạt động đa dạng với đất sét, từ các khóa học đơn giản cho đến phức tạp hơn. Thông qua quá trình học, theo lý thuyết của Nan và Ho, người bệnh có thể khám phá ra những phương thức mới để hiểu và bày tỏ suy nghĩ và cảm xúc của họ.

Để thực hiện nghiên cứu, Nan và Ho đã chọn 106 người trưởng thành từ các phòng khám ngoại trú về sức khỏe tâm thần ở Hồng Kông. Ở độ tuổi từ 18 đến 60, các bệnh nhân trong nhóm này đã được chẩn đoán là mắc ít nhất một dạng trầm cảm nhẹ.

Những người tham gia được chia thành hai nhóm. Các thành viên của nhóm đầu tiên tham gia vào các liệu pháp trị liệu nghệ thuật bằng thị giác và thủ công truyền thống với những nhân viên xã hội hoặc giáo viên; nhóm còn lại học cách tạo hình bằng gốm từ các nhà trị liệu nghệ thuật có kinh nghiệm trong lĩnh vực gốm. Nhóm này sử dụng các kỹ thuật làm gốm khác nhau như nhào trộn, tráng men, nung, và cuối cùng chuyển sang thực hành các tác phẩm điêu khắc nhỏ.

Những tác phẩm điêu khắc này gắn liền với những kinh nghiệm sống quan trọng, hình ảnh những người thân yêu hoặc thể hiện cái tôi bên trong. Những buổi luyện tập này giúp bệnh nhân sử dụng các chức năng thần kinh khác nhau, như phán đoán thị giác, vận động cảm giác và chức năng nhận thức ở mức độ cao.

Nan giải thích.

Những phán đoán ấy được thực hành thông qua việc lựa chọn màu sắc hoặc các đặc tính của đồ vật mà người bệnh muốn tạo nên.

Trong suốt quá trình nghiên cứu, Nan cho biết họ đã sử dụng các phương pháp định lượng để đo lường nhiều khía cạnh khác nhau của tâm trạng, như tích cực và tiêu cực, các tương tác giữa nhận thức và cảm xúc — tất cả đều “liên quan chặt chẽ đến các dấu hiệu và triệu chứng của Rối loạn trầm cảm.” Họ phát hiện ra rằng những người đang dùng liệu pháp CAT có mức độ trầm cảm thấp hơn và đã cải thiện “hoạt động hàng ngày, sức khỏe tâm thần và sức khỏe thể chất toàn diện.”

Nan phát hiện rằng liệu pháp CAT đã kích hoạt “khả năng sáng tạo bẩm sinh” của bệnh nhân và biến đổi những cảm xúc tiêu cực (chẳng hạn như tuyệt vọng hoặc chán nản) thành những cảm xúc tích cực (như hy vọng, ngạc nhiên, hài lòng và vui vẻ). Ông tin rằng điều khiến nó trở nên khác biệt so với các hình thức trị liệu nghệ thuật khác là khả năng mềm dẻo đặc biệt của đất sét giúp cho việc tạo hình dễ dàng cũng như sự vận động thể chất mà quá trình làm gốm yêu cầu.

Điều đặc biệt quan trọng là CAT đã cho thấy những tác động lên khả năng khơi dậy cảm xúc tích cực ở các bệnh nhân MDD.

Nan cho biết.

Tuy nhiên, ông lưu ý rằng cũng như điều trị bằng thuốc chống trầm cảm, các liệu pháp trị liệu nghệ thuật và CAT phải được thực hành trong một thời gian nhất định trước khi một người có thể cảm nhận được tác dụng của chúng.

Theo dự tính của ông, lợi ích của việc tìm kiếm tiềm năng nghệ thuật ở một người bệnh có thể vượt xa tác động tích cực của quá trình làm gốm lên tâm trạng của họ. “Trải nghiệm được chứng kiến cách đất sét biến thành một tác phẩm nghệ thuật đẹp mắt sau khi nung”, Nan lưu ý, “cũng tương tự như quá trình biến đổi để khám phá ra bản chất nghệ sĩ ở người bệnh khi họ phải mang trên mình gánh nặng kỳ thị của bệnh nhân tâm thần.”

Nguồn: Artsy